Anayasa Mahkemesi, Davanın Kısmen Kabulü Ve Reddi Halinde Yargılama Giderlerinin Tarafların Haklılık Oranına Göre Paylaştırılması Yönündeki Düzenlemeyi Manevi Tazminat Davaları Yönünden İptal Etti

Anayasa Mahkemesi (“AYM”), 25 Aralık 2024 tarihli ve 2024/226 sayılı kararında Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (“Kanun”) 326. maddesinin ikinci fıkrasını, Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Anılan hüküm, yargılama sonucunda tarafların kısmen haklı çıkması durumunda, yargılama giderlerinin haklılık oranına göre paylaştırılmasını öngörmekteydi.

AYM; konuyu Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen hak arama özgürlüğünün temel unsurlarından “mahkemeye erişim hakkı” kapsamında değerlendirmiş; manevi tazminat talebinin kısmen reddedilmesi halinde davayı açan kişinin yargılama giderlerinin bir bölümünden sorumlu olmasının, bu kişi üzerinde oluşturduğu baskı nedeniyle mahkemeye erişim hakkını sınırlandırdığını tespit etmiştir. Bu yönde bir sınırlamanın ancak Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen kanunilik ilkesine uygun olarak yapılabileceğini belirtmiştir.

Kararda, manevi tazminat tutarının mahkeme tarafından takdir edilmesi ve yargılama süresince dosyaya giren bilgi ve belgelerle belirgin hale gelebilecek bir tazminat kalemi olmaması nedeniyle, davacının baştan itibaren talebinin ne kadarının kabul edileceğini öngörmesinin mümkün olmadığına dikkat çekilerek ilgili düzenlemenin kanunilik ilkesine aykırı olduğu tespit edilmiştir. AYM, davacının bu halde yargılama giderlerinin bir kısmından sorumlu tutulmasının, onu gerçek talebinden daha az bir tazminat istemeye yöneltebileceğini gözeterek bu durumun kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkıyla bağdaşmadığını ve ayrıca mülkiyet hakkını da ihlal ettiğini değerlendirmiştir.

Kararın karşı oy gerekçesinde ise, iptale konu hükmün dava açmayı imkânsız hale getirmediği veya aşırı zorlaştırmadığı; gereksiz başvuruların önlenmesi ve dava sayısının azaltılması için kanun koyucu tarafından çeşitli önlemler alınabileceği savunulmuştur. Ayrıca, manevi tazminat davalarında belirsizliğin yalnızca davacı için değil, davalı için de geçerli olduğu vurgulanmıştır. İptal kararının, davalı aleyhine bir dengesizlik yaratacağı, zira söz konusu düzenleme olmaksızın davacı tarafın gereksiz veya çok daha yüksek miktarlarda manevi tazminat talebinde bulunabileceği ifade edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı, 14 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu süre zarfında, ilgili düzenlemenin yürürlükten kaldırılması ve yeni bir yasal düzenleme getirilmesi konusunda kanun koyucu tarafından gerekli çalışmaların yapılması beklenmektedir. Hukuk yargılaması için önem arz eden bu gelişme, manevi tazminat taleplerine ilişkin davalarda yargılama giderlerinin nasıl uygulanacağı konusunda yeni bir düzenlemenin önünü açmıştır.