Kozmetik Ürünlerde Sağlık Beyanı Kullanımı

Sağlık beyanı, bir ürünün veya ürünün bileşimindeki unsurların insan sağlığına fayda sağladığını veya hastalıkları önlediğini, hafiflettiğini ya da tedavi ettiğini belirten veya ima eden ifadelerdir. Bu beyan, ürünlerin etiketlerinde, tanıtım materyallerinde veya reklamlarında yer verilmek suretiyle kullanılabilmektedir. Kozmetik ürünler bakımından sağlık beyanı kullanımı yasak olup; bu yasak ile esas olarak tüketici nezdinde, ilgili ürünlerin kullanımının, sağlık bakımından olumlu bir etki yaratacağı veya mevcut sağlık durumunu koruyacağı yönünde bir algı yaratılmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Bu kapsamda Kozmetik Ürünler ile Sınır Teşkil Eden Ürünlere İlişkin Kılavuz uyarınca, kozmetik ürünlerin tanıtımlarında, hastalıkları teşhis etme, tedavi etme, önleme veya fizyolojik fonksiyonları değiştirme iddiası taşıyan ifadeler ile beşerî tıbbi ürünün etkisine atıfta bulunan beyanların kullanılması yasaklanmıştır. Buna göre, kozmetik ürünler için örneğin aşağıda yer alan beyanların kullanılması uygun olmayacaktır:

“Bu krem, sedef hastalığının semptomlarını azaltır ve deri pullanmasını önler.”

“İçeriğindeki aktif moleküller, hücre yenilenmesini metabolik düzeyde hızlandırarak kırışıklıkları giderir.”

“Botoks etkisi yaratarak mimik kaslarını gevşetir; enjeksiyona gerek kalmadan derin çizgileri düzeltir.”

Sağlık beyanı yasağı, kozmetik ürünlere ilişkin ifadeler bakımından uyulması gereken kuralların yalnızca bir boyutunu oluşturmaktadır. Sağlık beyanı niteliği taşımayan ifadeler bakımından ise, Kozmetik Ürünlerin İddialarına İlişkin Kılavuz’da (“Kılavuz”) kozmetik ürünlere ilişkin ifadelerin içerik ve sunumuna ilişkin esaslara yer verilmiştir. Bu esaslar şu şekilde özetlenebilir:

• Yasal Uyumluluk. Kozmetik ürünlerin etiket, ambalaj ve tanıtımlarında, ilgili ürünün Sağlık Bakanlığı (“Bakanlık”) veya Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (“Kurum”) tarafından onaylandığını belirten ifade ve görseller kullanılamaz. Ayrıca, kozmetik mevzuatı kapsamındaki yasal gereklilikler, ürüne özgü bir üstünlük veya fayda olarak sunulamaz. Örneğin, bir kozmetik ürün etiketinde “Hidrokinon içermez.” ifadesine yer verilemez; çünkü hidrokinon isimli bileşen halihazırda Kozmetik Ürünler Yönetmeliği kapsamında yasaklı maddeler arasında yer almaktadır. Benzer şekilde “ÜTS bildirimi yapılmıştır.” ifadesi kullanılamaz; zira kozmetik ürünlerinin piyasaya arz edilebilmesi için Ürün Takip Sistemi (ÜTS) bildiriminin yapılmış olması zorunludur.
• Doğruluk. Kozmetik ürünlere ilişkin olarak kullanılan ifadeler yanlış veya ilgisiz bilgilere dayanmamalıdır. Ürünün belirli bir bileşeni içerdiği belirtiliyorsa, o bileşenin ürün formülasyonunda fiilen yer alması ve nihai ürünün bu özelliklere gerçekten sahip olması gerekmektedir. Örneğin, bal içerdiği açıkça belirtilen bir ürünün bal aroması yerine gerçek bal içermesi gerekmektedir.
• Destekleyici Kanıtlar. Kozmetik ürünlerle ilgili doğrudan veya dolaylı tüm iddiaların, yeterli ve doğrulanabilir kanıtlarla desteklenmesi ve doğruluklarının ispatında en gelişmiş uygulamaların esas alınması gerekmektedir. Örneğin, bir nemlendirici krem için “24 saat nem sağlar” iddiası, katılımcılar üzerinde istatistiki prensiplere dayalı ve nitelikli uzmanlar tarafından yürütülmüş bir çalışmayla desteklenmeli; bu çalışmanın detayları ve sonuçları imzalı bir rapor ile ürün bilgi dosyasında sunulmalıdır. Ayrıca, bir kozmetik ürünün formülasyonu değiştirildiğinde, ürün iddialarını destekleyen kanıtların hala geçerli ve uygulanabilir olduğunun temin edilmesi önem arz etmektedir.
• Dürüstlük. Bir kozmetik ürünün performansına veya işlevine yönelik açıklamalar, dürüstlük ilkesine aykırı olmamalıdır. Örneğin, bir milyon adetlik satış verisine dayanan “bir milyon tüketici bu ürünü tercih etmektedir” iddiası kabul edilemez; zira satın alma eylemi tüketicilerin mevcut alternatifler arasında bilinçli ve karşılaştırmalı bir değerlendirme yaparak ilgili ürünü seçtiğini kanıtlamamaktadır. Bunun yanı sıra, aynı özelliklere sahip kozmetik ürünlerin iddiaları bakımından “benzersiz, eşsiz, en iyi, en etkili” gibi üstünlük ima eden ifadelere başvurulmamalıdır. Bir kozmetik ürünün etkisinin belli koşullara bağlı olması durumunda, bu hususun açıkça belirtilmesi gerekmektedir. Örneğin, bir şampuanın vadettiği performansın yalnızca bir saç kremiyle birlikte kullanılması halinde ortaya çıkması durumunda, bu koşul açıkça ifade edilmelidir.
• Adalet/Rekabet. Kozmetik ürünlere ilişkin beyanlar, objektif nitelikte olmalı, yasal mevzuata uygun şekilde kullanılan bileşenleri veya rakip ürünleri karalayıcı ifadeler içermemelidir. Ayrıca söz konusu beyanlar, rakip ürünler bakımından yanılgıya neden olmamalıdır. Örneğin “Mineral yağ içermediği için iyi tolere edilir” şeklindeki bir beyan, mineral yağ içeren ve fakat aynı derecede iyi tolere edilen kozmetik ürünler açısından haksız bir üstünlük teşkil edebilecek ve mineral yağ içermemesini bir fayda olarak sunduğu izlenimini yaratabilecektir. Benzer şekilde “Koruyucu içermediği için alerjen oranı düşüktür” şeklindeki bir beyan, tüm koruyucuların alerjen olduğu yönünde bir anlam çıkarılmasına yol açabileceğinden uygun olmayacaktır.
• Bilgiye Dayalı Karar Verme. Kozmetik ürünlere ilişkin beyanlar, ortalama nihai kullanıcı bakımından açık ve anlaşılır olmalıdır. Ayrıca bu beyanlar nihai kullanıcının bilinçli bir tercih yapabilmesine imkân sağlayacak ölçüde yeterli bilgi içermelidir. Pazarlama iletişim araçları, hedef kitlenin algılama kapasitesi gözetilerek hazırlanmalı ve kullanılan iletişim dili açık, kesin, konuyla ilgili ve anlaşılabilir nitelikte olmalıdır. Bu kapsamda, ilgili kozmetik ürün profesyonel bir kesimi hedefliyorsa, hedef kitlenin bilgi düzeyi dikkate alınarak teknik bir dil tercih edilebilir.

Sağlık beyanı yasağı ve kozmetik ürün iddialarına ilişkin aykırılıklar Kurum tarafından denetlenmektedir. Sağlık beyanı yasağının ihlali durumunda Kurum, diğerlerinin yanı sıra, mevzuata aykırı tanıtım ve satışları durdurma, mevzuata uygun hale getirilmesini talep etme, toplatma ve imha etme yetkisine sahiptir. Ayrıca, söz konusu aykırılıklar bakımından 2026 yılı için 397.500 TL ile 5.961.100 TL arasında idari para cezası öngörülmekte olup; fiillerin tekrarı halinde bu ceza iki katına çıkarılmaktadır. İhlalin internet veya diğer elektronik platformlar aracılığıyla gerçekleştirilmesi durumunda, Bakanlık tarafından derhal erişimin engellenmesine karar verilmekte ve bu kararın uygulanması için Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na bildirimde bulunulmaktadır.