Dijital Telif Hakları Kanun Teklifi TBMM gündeminde: Dijital platformlar ve hak sahipleri açısından öne çıkan hususlar

Dijital Telif Hakları Kanun Teklifi (“Teklif”), 10 Aralık 2025 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi (“TBMM”) Başkanlığı’na sunulmuştur.

Teklif, dijital telif hakkı ihlallerine karşı mevcut mevzuatın etkin bir koruma sağlayamaması nedeniyle hazırlanmıştır. Bu kapsamda, dijital platformların sorumluluklarının netleştirilmesi, içerik üreticilerinin ekonomik ve manevi haklarının korunması, kamusal nitelikteki içeriklere erişimin sağlanması ve ifade özgürlüğü ile kamu yararı arasındaki dengenin tesis edilmesi amaçlanmaktadır.

Teklif’in getirdiği bazı önemli başlıklar aşağıda özetlenmektedir:

Dijital haber içeriklerinin kamuya sunulmasında lisans zorunluluğu. Teklif’e göre, basın yayıncılarına ait dijital içeriklerin, arama motorları, algoritmalar veya benzeri dijital platformlar tarafından kamuya sunulması için hak sahipleri ile bir lisanslama hizmeti anlaşması yapılmalıdır. Söz konusu lisans sözleşmesinin tarafları, yapısı veya detayları Teklif’te düzenlenmemiştir. Bu hususların ikincil mevzuat ile açıklığa kavuşturulacağı beklenmektedir.

Yazar payının ödenmesi. Teklif’te platform anlaşmalarından (yukarıda bahsedilen lisans anlaşmasına atıfta bulunulduğu anlaşılmaktadır) doğan gelirin en az %30’unun muhabir, yazar ile foto-video habercilerine müellif (yazar) payı olarak dağıtılması öngörülmektedir. Lisanslama koşulları bakımından taraflar arasında anlaşmaya varılamaması halinde ise, Telif Hakkı İzleme Yönetim Kurulu’nun uzlaştırma yoluna gitmeye veya hakkaniyete uygun bir telif bedeli belirlemeye yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Dijital platformlar için yükümlülükler. Teklif’te, internet üzerinde kullanıcıların içerik yüklemesine, depolamasına veya paylaşmasına imkan tanıyan dijital platformlar ve servisler, “aracı hizmet sağlayıcı” olarak tanımlanmıştır. Günlük ortalama tekil kullanıcı sayısı 250.000’i geçen veya yıllık brüt geliri Telif Hakkı İzleme Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek eşiği aşan aracı hizmet sağlayıcılar aşağıda özetlenen özel yükümlülüklere tabi olacaktır:

1. Telif hakkı ihlallerini tespit etmek üzere otomatik içerik tanıma sistemi kurmak,
2. Telif hakkı ihlali teşkil eden içeriklerin platforma yüklenmesini önlemek, bunları gecikmeksizin kaldırmak veya erişime engellemek,
3. Platformda kullanılan içeriklerden elde edilen gelirleri hak sahipleri ile paylaşmak,
4. Hak sahipleriyle makul ve ayrımcı olmayan esaslarla lisans müzakeresi yürütmek,
5. Telif hakkı ihlali bildirimlerini hızlı şekilde değerlendirmek, telif hakkı ihlal eden içerikleri kaldırmak veya erişimi engellemek, mahkeme veya Telif Hakları İzleme Kurumu engeli yoksa içeriği geri yüklemek,
6. Kullanıcı haklarını açıkça belirtmek ve itiraz yollarını kullandırmak,
7. Telif hakkı ihlallerini, kullanılan otomatik içerik tanıma sisteminin etkinliği ve hak sahipleriyle yapılan gelir paylaşımına ilişkin bilgileri içeren şeffaflık raporlarını Telif Hakkı İzleme Yönetim Kurulu’na sunmak.

Belirtilen eşiklerin altında kalan aracı hizmet sağlayıcılar ise bildirim ve içerik kaldırma usulünü belirleme yükümlülüğüne uygun davranmalıdır.

Adil kullanım kavramı. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eserin izin gerektirmeyen kullanım istisnalarını halihazırda içermekle birlikte, adil kullanım kavramını tanımlamamaktadır. Teklif, eğitim ve bilimsel araştırma, eleştiri, yorum ve parodi, haber bildirimi, arşivleme ve koruma ve engellilerin erişimi faaliyetlerini açıkça adil kullanım kapsamında saymaktadır. Bu hâllerde, telif hakkı sahibinin izni aranmaksızın eserin sınırlı ve amaca uygun ölçüde kullanılması mümkündür. Teklif’te belirtilen istisnalar, genel olarak Avrupa Birliği mevzuatındaki adil kullanım yaklaşımlarıyla uyumludur.

Telif Hakkı İzleme Kurumu’nun kuruluşu. Teklif ile dijital telif haklarının korunması, denetlenmesi ve uyuşmazlıkların çözümü amacıyla, idari ve mali özerkliğe sahip Telif Hakkı İzleme Kurumu ve buna bağlı yönetim kurulunun (“Kurul”) oluşturulması öngörülmüştür. Kurul alanında uzman, bağımsız ve tarafsız yedi üyeden oluşacaktır.

Kurul, dijital telif hakkı ihlallerine ilişkin başvuruları karara bağlamak, aracı hizmet sağlayıcıların Teklif’ten doğan yükümlülüklerine uyumunu denetlemek ve gerekli idari tedbirleri almak, eserlerin ulusal dijital tescil sistemini kurmak, hak sahipleri ile platformlar arasındaki lisanslama süreçlerine rehberlik etmek ve uyuşmazlıkların çözümünde uzlaştırıcı rol üstlenmek gibi geniş yetki ve görevlerle donatılmaktadır.

Telif Uyuşmazlık Tahkim Komisyonu. Teklif, Kurul bünyesinde dijital telif hakkı ihlali iddialarına ilişkin hızlı ve teknik değerlendirme yapması amacıyla beş kişilik bir Telif Uyuşmazlık Tahkim Komisyonu oluşturulmasını ve bu Komisyon’a yapılan başvurular sonucunda verilecek görüşlerin bağlayıcı nitelikte olmasını öngörmektedir.

Yaptırımlar. Aracı hizmet sağlayıcıların Teklif’te belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmemeleri halinde ilgili aracı hizmet sağlayıcılara yıllık Türkiye gelirlerinin %1’inden %5’ine kadar idari para cezası uygulanması öngörülmektedir. Tekrar eden ihlaller veya ağır kusur halinde ise bu oranın %10’a kadar artırılabilmesi mümkündür.

Teklif, 2026 yılının Şubat ayı ortası itibarıyla TBMM’nin ilgili meclis komisyonlarında hâlen görüşülmektedir. Dijital telif haklarına ilişkin düzenlemelerin Avrupa Birliği ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkede son yıllarda kapsamlı biçimde güncellenmiş olduğu dikkate alındığında, Teklif’in, Türkiye’deki telif hakları mevzuatını Avrupa standartlarına yaklaştırma yönünde önemli bir adım teşkil ettiği söylenebilir. Teklif’in kanunlaşması halinde, uygulamadaki etkisinin büyük ölçüde çıkarılacak yönetmelikler ve Kurul kararlarıyla şekilleneceği beklenmektedir.